Çağdaş sanatın uluslararası alanda tanınan isimlerinden Canan Tolon’un Londra’da sergilenmek üzere gönderdiği üç enstalasyon parçası, Türkiye-Bulgaristan sınırındaki gümrük kontrolü sırasında parçalandı. Sanatçının sosyal medyada duyurduğu olay, sanat eserlerinin uluslararası taşınması, güvenlik denetimleri ve kültürel üretimin korunmasına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
1 Kasım 2026’da Dereköy Gümrük Kapısı’nda gerçekleşen müdahalenin ardından Ticaret Bakanlığı da açıklama yaparak söz konusu nesnelerin taşıma belgelerinde sanat eseri olarak beyan edilmediğini bildirdi.
Londra’daki Sergiye Giden Eserlere Gümrük Müdahalesi
Canan Tolon’un Londra’daki Dirimart galerisinde açılması planlanan sergisi için yola çıkan eserleri, gümrük kontrolü sırasında X-ray taramasından geçirildi. Üç parçanın içeriğinin şüpheli bulunması üzerine beton yapılar kırılarak fiziki incelemeye tabi tutuldu.
Sanatçı, balyozla parçalanan eserlerin metal iskeletlerine de el konulduğunu belirtti. Tolon’un açıklamalarına göre zarar gören parçalar, yıllardır muhafaza ettiği buluntu nesnelerden oluşuyordu ve Londra’da kurulacak enstalasyonun önemli unsurlarıydı.
Buluntu nesnelerin sanatçının geçmişte gerçekleştirdiği üretimlerle ve belirli bir kompozisyonla kurduğu ilişki, olayın yalnızca maddi bir hasar olarak değerlendirilemeyeceğini ortaya koyuyor.
Ticaret Bakanlığı’ndan Açıklama Geldi
Olayın kamuoyuna yansımasının ardından Ticaret Bakanlığı Basın Müşaviri Bekir Kaplan, sanatçıyla görüştüğünü ve yaşanan durumdan üzüntü duyduğunu açıkladı.
Bakanlık tarafından aktarılan bilgilere göre Dereköy Gümrük Kapısı’nda denetlenen üç beton blok, taşıma belgelerinde yer almıyordu. Nesnelerin sanat eseri veya heykel olduğuna ilişkin gerekli tanımlamanın bulunmadığı, X-ray kontrolünde şüpheli yoğunluk tespit edildiği ve fiziki incelemenin sürücünün rızasıyla gerçekleştirildiği belirtildi.
Açıklamada ayrıca uluslararası sergilere gönderilen sanat eserlerinin taşınma sürecinde belgelerin eksiksiz düzenlenmesinin önemi vurgulandı.
Sanat Eserinin Değeri Yalnızca Malzemesinden Mi Oluşuyor?
Olayın sanat dünyası açısından en önemli boyutlarından biri, bir eserin maddi içeriği ile sanatsal değeri arasındaki ayrım.
Canan Tolon’un üretiminde zaman, hafıza, dönüşüm ve malzemenin geçmişi önemli bir yer tutuyor. Özellikle buluntu nesnelerle oluşturulan yapıtlarda malzemenin taşıdığı tarih ve sanatçının ona yüklediği anlam, eserin ayrılmaz bir parçasına dönüşebiliyor.
Dolayısıyla kırılan bir beton parçasının yeniden üretilmesi, her zaman kaybedilen sanat eserinin geri kazanılması anlamına gelmiyor.
Yaşananlar, güvenlik denetimlerinin gerekliliğini ortadan kaldırmadan, sanat eserlerinin niteliğinin nasıl tespit edileceği ve geri dönüşü olmayan müdahalelerin hangi koşullarda uygulanabileceği sorularını gündeme taşıyor.
Sanat Eserlerinin Korunmasında Sorumluluk Kime Ait?
Uluslararası sanat taşımacılığında galeriler, lojistik şirketleri, sigorta kuruluşları ve gümrük idareleri farklı sorumluluklar üstleniyor.
Canan Tolon’un yaşadığı olay, bu süreçteki olası iletişim ve belgelendirme eksikliklerinin kültürel üretim üzerinde ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.
Sanatçının Londra’daki sergisinin yaşananlara rağmen gerçekleştirilmesi planlanırken, olay sanat eserlerinin korunmasının yalnızca müzelerin ve galerilerin değil, onları sınırların ötesine taşıyan bütün kurumların ortak sorumluluğu olduğunu yeniden hatırlatıyor.
